0.00 zł
„Nie szukaj wszystkiego naraz. Szukaj tego, co w tej chwili najbardziej zagraża życiu.”
Podczas rzeczywistego zdarzenia poszkodowany rzadko wygląda jak osoba z prostego scenariusza szkoleniowego. Może jednocześnie mieć kilka obrażeń, zgłaszać ból, mieć trudności z oddychaniem, krwawić, być zdezorientowany albo stopniowo tracić kontakt.
Do tego dochodzą emocje.
Hałas.
Krzyk świadków.
Krew.
Presja czasu.
Niepewność.
W takich warunkach bardzo łatwo skupić się na jednym widocznym problemie i przeoczyć inne zagrożenie.
Dlatego jednym z ważnych elementów szkolenia z pierwszej pomocy jest nauczenie uczestników uporządkowanej oceny poszkodowanego.
Pomaga w tym schemat:
ABCDE
- A – Airway – drogi oddechowe
- B – Breathing – oddychanie
- C – Circulation – krążenie
- D – Disability – stan neurologiczny
- E – Exposure / Environment – ekspozycja i wpływ otoczenia
ABCDE nie jest jednak alfabetem, który należy bezmyślnie odtworzyć z pamięci.
To przede wszystkim sposób uporządkowania myślenia i działania.
Najważniejsza zasada brzmi:
ZNAJDŹ PROBLEM → ZAREAGUJ → SPRAWDŹ PONOWNIE
Po co stosuje się schemat ABCDE?
Głównym zadaniem ABCDE jest pomoc w systematycznej ocenie osoby chorej lub poszkodowanej.
Zamiast próbować jednocześnie analizować wszystkie objawy, osoba udzielająca pomocy koncentruje się kolejno na najważniejszych obszarach związanych z bezpośrednim zagrożeniem życia.
Schemat pomaga odpowiedzieć na pytania:
- Czy mogę bezpiecznie podejść?
- Czy poszkodowany reaguje?
- Czy występuje krwotok zagrażający życiu?
- Czy drogi oddechowe są drożne?
- Czy poszkodowany oddycha prawidłowo?
- Czy widzę oznaki problemów z krążeniem?
- Czy zmienił się stan świadomości?
- Czy występują inne obrażenia albo zagrożenia wynikające z otoczenia?
Dzięki temu działanie staje się bardziej uporządkowane.
Ale jest jeden bardzo ważny warunek:
ABCDE ma pomagać w myśleniu, a nie zastępować myślenie.
Zanim rozpoczniesz ABCDE – bezpieczeństwo miejsca zdarzenia
Nie rozpoczynamy automatycznie od litery A, nie zwracając uwagi na to, co dzieje się wokół poszkodowanego.
Pierwsze pytanie powinno brzmieć:
Czy mogę bezpiecznie podejść?
Przed rozpoczęciem udzielania pomocy należy ocenić miejsce zdarzenia.
Potencjalnym zagrożeniem może być między innymi:
- ruch drogowy,
- ogień i dym,
- energia elektryczna,
- pracujące maszyny,
- niebezpieczne substancje,
- agresywna osoba,
- niestabilna konstrukcja,
- uszkodzone elementy pojazdu,
- warunki atmosferyczne,
- inne zagrożenia charakterystyczne dla danego miejsca.
Osoba udzielająca pierwszej pomocy nie powinna sama stać się kolejnym poszkodowanym.
Dlatego bezpieczeństwo zawsze poprzedza dalsze działania.
Oceń reakcję poszkodowanego
Po bezpiecznym podejściu należy sprawdzić, czy poszkodowany reaguje.
Można zwrócić się do niego prostym komunikatem:
„Dzień dobry. Czy mnie Pan/Pani słyszy? Co się stało?”
Już sama odpowiedź może dostarczyć wielu informacji.
Jeżeli osoba:
- odpowiada logicznie,
- mówi pełnymi zdaniami,
- reaguje adekwatnie do sytuacji,
- potrafi opisać swoje dolegliwości,
otrzymujemy pierwsze informacje dotyczące jej stanu.
Brak reakcji powinien natomiast natychmiast zwiększyć naszą czujność i prowadzić do odpowiedniego postępowania.
Podczas szkolenia warto nauczyć uczestników nie tylko wykonywania kolejnych czynności, ale również obserwowania poszkodowanego od pierwszych sekund kontaktu.
Krwotok zagrażający życiu – nie czekamy na literę C
To niezwykle ważny element prawidłowego rozumienia ABCDE.
Jeżeli już podczas pierwszego kontaktu widzimy masywne krwawienie stanowiące bezpośrednie zagrożenie życia, nie ignorujemy go tylko dlatego, że „krążenie jest dopiero pod literą C”.
Takie krwawienie wymaga natychmiastowego działania.
To jedna z najważniejszych zasad, którą powinien przekazać instruktor:
Schemat ma pomagać ratownikowi, a nie blokować jego myślenie.
Właśnie dlatego podczas praktycznych szkoleń warto ćwiczyć nie tylko samą ocenę poszkodowanego, ale również rozpoznawanie i tamowanie krwotoków.
Temat ten jest szerzej rozwijany podczas warsztatów Stop the Bleed, podczas których uczestnicy ćwiczą m.in. tamowanie masywnych krwotoków, stosowanie opasek uciskowych i pracę na symulatorach.
A – Airway – drogi oddechowe
Pierwszym elementem właściwego schematu ABCDE jest ocena drożności dróg oddechowych.
Najważniejsze pytanie brzmi:
Czy poszkodowany ma drożne drogi oddechowe?
Jeżeli poszkodowany swobodnie odpowiada na nasze pytania, jest to już istotna informacja.
Podczas oceny zwracamy uwagę między innymi na:
- możliwość swobodnego mówienia,
- nietypowe odgłosy podczas oddychania,
- widoczne ciało obce,
- wymiociny lub wydzieliny,
- urazy mogące wpływać na drożność dróg oddechowych,
- inne objawy sugerujące problem z ich drożnością.
Najważniejsza jest jednak nie sama obserwacja.
Jeżeli rozpoznajemy problem stanowiący zagrożenie życia, powinniśmy odpowiednio zareagować, zgodnie ze swoim poziomem wyszkolenia.
Zasada:
ROZPOZNAJ → ZADZIAŁAJ → OCEŃ PONOWNIE
Nie chodzi o to, aby powiedzieć „A zrobione” i natychmiast przejść do kolejnej litery.
B – Breathing – oddychanie
Kolejnym elementem jest ocena oddychania.
Instruktor powinien nauczyć uczestnika obserwowania poszkodowanego, a nie jedynie odhaczania kolejnego punktu schematu.
Podczas oceny możemy zwrócić uwagę między innymi na:
- obecność prawidłowego oddechu,
- sposób i jakość oddychania,
- widoczny wysiłek oddechowy,
- ruchy klatki piersiowej,
- nietypowe odgłosy,
- zasinienie lub inne niepokojące objawy.
Podstawowe pytanie brzmi:
Czy poszkodowany oddycha prawidłowo i skutecznie?
Jeżeli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo, sytuacja wymaga natychmiastowego działania zgodnego z zasadami resuscytacji.
Dlatego uczestnik szkolenia powinien nie tylko znać termin „B – Breathing”, ale przede wszystkim potrafić rozpoznać sytuację wymagającą szybkiej reakcji.
C – Circulation – krążenie
W kolejnym etapie zwracamy uwagę na objawy mogące wskazywać na problemy związane z krążeniem.
Ponownie szukamy również krwawienia, które mogło wcześniej pozostać niezauważone.
W zależności od poziomu szkolenia i sytuacji zwracamy uwagę m.in. na:
- ogólny wygląd poszkodowanego,
- wygląd i temperaturę skóry,
- obecność krwawienia,
- oznaki pogarszającego się stanu,
- zachowanie poszkodowanego,
- inne objawy mogące wskazywać na niewydolność krążenia lub rozwijający się wstrząs.
Ważne jest zrozumienie jednej rzeczy:
brak dużej ilości widocznej krwi nie oznacza automatycznie, że nie istnieje poważny problem.
Dlatego cały czas obserwujemy poszkodowanego i analizujemy jego stan jako całość.
D – Disability – stan neurologiczny
Litera D dotyczy oceny stanu neurologicznego poszkodowanego.
Na poziomie pierwszej pomocy jednym z najważniejszych pytań jest:
Czy stan świadomości poszkodowanego jest prawidłowy?
Zwracamy uwagę na:
- kontakt z poszkodowanym,
- dezorientację,
- problemy z logiczną odpowiedzią,
- narastającą senność,
- nietypowe zachowanie,
- utratę przytomności,
- drgawki,
- inne nagłe zaburzenia neurologiczne.
Zmiana zachowania może być bardzo istotną informacją.
Osoba, która jeszcze kilka minut wcześniej swobodnie rozmawiała, a teraz staje się senna, zdezorientowana lub przestaje prawidłowo reagować, wymaga ponownej oceny.
I tutaj ponownie wracamy do najważniejszej idei ABCDE:
stan poszkodowanego może się zmieniać.
E – Exposure / Environment – ekspozycja i otoczenie
Na etapie E poszukujemy problemów, które nie zostały zauważone podczas wcześniejszej oceny.
W zależności od sytuacji mogą to być:
- rany,
- oparzenia,
- deformacje,
- obrzęki,
- inne obrażenia,
- ślady krwawienia,
- uszkodzenia odzieży mogące sugerować uraz.
Nie oznacza to jednak bezrefleksyjnego rozbierania poszkodowanego.
Odsłaniamy tylko tyle, ile jest potrzebne do właściwej oceny.
Jednocześnie należy pamiętać o:
- ochronie przed utratą ciepła,
- warunkach atmosferycznych,
- prywatności,
- godności poszkodowanego.
Szczególnie podczas dłuższych działań i w niesprzyjających warunkach środowiskowych ochrona poszkodowanego przed wychłodzeniem może mieć duże znaczenie.
ABCDE to nie jednorazowa checklista
To jeden z najważniejszych elementów całej metody.
Przeprowadzenie oceny od A do E nie oznacza:
„Zrobione. Koniec.”
Stan człowieka może zmieniać się bardzo szybko.
Dlatego po wykonaniu odpowiednich działań należy ponownie oceniać poszkodowanego.
Schemat powinien wyglądać raczej tak:
OCENA → ROZPOZNANIE PROBLEMU → DZIAŁANIE → PONOWNA OCENA
Jeżeli podczas oceny B zauważymy problem z oddychaniem, nie przechodzimy obojętnie do C.
Reagujemy.
Następnie sprawdzamy, czy nasze działanie przyniosło efekt.
Jeżeli stan poszkodowanego zaczyna się pogarszać, ponownie rozpoczynamy uporządkowaną ocenę.
To właśnie odróżnia świadome stosowanie ABCDE od mechanicznego odtwarzania alfabetu.
Dlaczego ABCDE warto ćwiczyć praktycznie?
Schemat można poznać w kilka minut.
Znacznie więcej czasu potrzeba jednak, aby nauczyć się wykorzystywać go w praktyce.
Można bezbłędnie odpowiedzieć:
A – Airway
B – Breathing
C – Circulation
D – Disability
E – Exposure
…a podczas prawdziwego zdarzenia nie zauważyć pogarszającego się stanu poszkodowanego.
Dlatego skuteczne szkolenie nie powinno kończyć się na prezentacji schematu.
ABCDE trzeba przećwiczyć.
Praktyczna ocena poszkodowanego jest również jednym z elementów kursu Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy TOMCZAS-MED, podczas którego duży nacisk kładziony jest na ćwiczenia sytuacyjne i praktyczne wykorzystanie zdobytej wiedzy.
Jak nauczyć uczestników schematu ABCDE?
W nauczaniu ABCDE bardzo dobrze sprawdza się stopniowanie trudności.
Nie warto od razu wrzucać początkującej osoby w rozbudowany scenariusz z wieloma poszkodowanymi, hałasem, krwią i kilkoma problemami jednocześnie.
Najpierw trzeba stworzyć podstawę.
Etap 1 – wyjaśnij
Uczestnik poznaje znaczenie kolejnych elementów:
A → B → C → D → E
Instruktor wyjaśnia, czego szukamy i dlaczego właśnie taka kolejność pomaga uporządkować ocenę.
Etap 2 – pokaż
Instruktor wykonuje pełną ocenę przykładowego poszkodowanego.
Uczestnicy obserwują cały proces.
Warto, aby demonstracja nie była jedynie wymienianiem kolejnych liter.
Prowadzący powinien pokazywać również sposób myślenia:
„Widzę to…”
„Niepokoi mnie…”
„Dlatego sprawdzam…”
„Rozpoznaję problem, więc wykonuję…”
W ten sposób uczestnik zaczyna rozumieć nie tylko co zrobić, ale również dlaczego.
Etap 3 – ćwiczenie krok po kroku
Teraz uczestnicy samodzielnie wykonują ABCDE.
Instruktor może:
- pomagać,
- zadawać pytania,
- zwracać uwagę na pominięte elementy,
- korygować błędy.
Na tym etapie podpowiadanie jest jeszcze naturalnym elementem nauki.
Etap 4 – prosty scenariusz
Kolejnym krokiem może być sytuacja:
„Podczas pracy kolega nagle źle się poczuł. Siedzi na podłodze, jest blady i osłabiony.”
Nie podajemy instrukcji:
„Teraz zrób A.”
Uczestnik powinien sam rozpocząć działanie.
Ocenić bezpieczeństwo.
Nawiązać kontakt.
Zebrać pierwsze informacje.
Przeprowadzić uporządkowaną ocenę.
Etap 5 – scenariusz problemowy
Dopiero teraz warto wprowadzić konkretny problem wymagający rozpoznania i działania.
Może to być przykładowo:
- pogarszający się stan świadomości,
- problem z oddychaniem,
- widoczny uraz,
- krwawienie,
- nagła zmiana zachowania poszkodowanego.
Instruktor obserwuje.
Nie mówi:
„Teraz sprawdź B.”
Nie prowadzi uczestnika przez cały scenariusz.
Celem jest sprawdzenie, czy kursant rzeczywiście rozumie schemat i potrafi wykorzystać go samodzielnie.
Najczęstszy błąd podczas nauczania ABCDE
Jednym z najczęstszych błędów jest zamiana ABCDE w recytowanie alfabetu:
„A zrobione.”
„B zrobione.”
„C zrobione.”
„D zrobione.”
„E zrobione.”
Uczestnik może perfekcyjnie zapamiętać wszystkie pięć liter, ale nadal nie wiedzieć, co zrobić, kiedy zauważy problem.
Dlatego zamiast pytać wyłącznie:
„Co oznacza litera B?”
warto zadawać pytania:
„Co chcesz teraz sprawdzić?”
„Co tutaj Cię niepokoi?”
„Czy widzisz zagrożenie życia?”
„Co zrobisz, jeśli rozpoznasz problem?”
„Czy możesz już przejść dalej?”
„Co powinieneś ponownie ocenić po wykonaniu działania?”
To zmienia sposób nauki.
Uczestnik przestaje odtwarzać zapamiętany schemat i zaczyna analizować sytuację.
ABCDE w pierwszej pomocy – najważniejsza zasada
ABCDE nie jest celem samym w sobie.
Jest narzędziem.
Ma pomóc osobie udzielającej pomocy uporządkować ocenę i skoncentrować się przede wszystkim na tym, co w danej chwili stanowi największe zagrożenie.
Dlatego warto zapamiętać trzy słowa:
ZNAJDŹ → ZAREAGUJ → SPRAWDŹ PONOWNIE
Jeżeli zauważyłeś bezpośrednie zagrożenie życia, nie ignoruj go tylko dlatego, że chcesz „dokończyć schemat”.
Najpierw odpowiednia reakcja.
Później ponowna ocena.
Zadanie dla przyszłego instruktora pierwszej pomocy
Jeżeli prowadzisz szkolenia lub przygotowujesz się do roli instruktora, spróbuj stworzyć 10-minutowe ćwiczenie z oceny ABCDE.
Odpowiedz wcześniej na sześć pytań:
- Kogo szkolę?
- Jaki jest cel ćwiczenia?
- Jaki problem ma poszkodowany?
- Co uczestnik powinien zauważyć?
- Jakiego działania od niego oczekuję?
- Po czym poznam, że osiągnął cel szkoleniowy?
Następnie pozwól uczestnikowi działać.
Nie podpowiadaj mu automatycznie kolejnej litery.
Nie mów:
„Teraz A, teraz B, teraz C…”
Pozwól mu:
ocenić → pomyśleć → rozpoznać problem → podjąć decyzję → zadziałać.
Podsumowanie – ABCDE to sposób myślenia, nie alfabet do zapamiętania
Dobrze przeprowadzona ocena poszkodowanego nie polega na bezbłędnym wypowiedzeniu pięciu liter.
Polega na dostrzeżeniu problemu, który może zagrażać życiu, odpowiednim działaniu i sprawdzeniu, czy sytuacja się zmieniła.
Dlatego ucząc ABCDE, warto położyć nacisk na trzy elementy:
OBSERWACJĘ
Co widzę i co mnie niepokoi?
DECYZJĘ
Co powinienem zrobić w tej sytuacji?
PONOWNĄ OCENĘ
Czy moje działanie pomogło i czy stan poszkodowanego się zmienił?
Bo w prawdziwym zdarzeniu nikt nie powie ratownikowi:
„Teraz przejdź do litery B.”
Musi on sam zauważyć problem i zdecydować, co zrobić.
TOMCZAS-MED – uczymy myślenia, nie tylko schematów.
Sprawdź również:
Szkolenia z pierwszej pomocy TOMCZAS-MED