Nagła duszność jest objawem, którego nie wolno bagatelizować. Poszkodowany może mieć trudności z wypowiadaniem pełnych zdań, oddychać szybko i z widocznym wysiłkiem, przyjmować wymuszoną pozycję ciała, być niespokojny, osłabiony, splątany lub mieć sine usta i skórę.

Jednym z urządzeń, które może pomóc w takiej sytuacji, jest pulsoksymetr.

Niewielkie urządzenie zakładane najczęściej na palec pozwala w ciągu kilkunastu sekund uzyskać informacje o saturacji oraz częstości tętna. Sam wynik nie odpowiada jednak na pytanie, czy poszkodowany znajduje się w stanie zagrożenia życia.

Dlatego podczas szkoleń z pierwszej pomocy warto uczyć nie tylko tego, jak używać pulsoksymetru, ale przede wszystkim jak prawidłowo interpretować jego wynik w połączeniu ze stanem poszkodowanego.

Jest to szczególnie istotne podczas podejmowania decyzji dotyczących tlenoterapii.

Co mierzy pulsoksymetr?

Pulsoksymetr jest nieinwazyjnym urządzeniem umożliwiającym przede wszystkim ocenę dwóch parametrów:

SpO₂ – obwodowego wysycenia hemoglobiny tlenem, potocznie określanego jako saturacja,

oraz

PR / HR – częstości tętna.

Urządzenie wykorzystuje światło przechodzące przez tkanki, najczęściej opuszkę palca, i na tej podstawie szacuje stopień wysycenia krwi tlenem oraz puls.

W pierwszej pomocy pulsoksymetr może być szczególnie przydatny podczas obserwacji osoby z zaburzeniami oddychania oraz podczas kontrolowania i miareczkowania podawanego tlenu.

Trzeba jednak zapamiętać jedną zasadę:

Pulsoksymetr jest dodatkowym narzędziem oceny. Nie zastępuje badania i obserwacji poszkodowanego.

Takie podejście jest zgodne z Wytycznymi ERC 2025, które wskazują, że pulsoksymetr nie powinien zastępować ani opóźniać uporządkowanej oceny ABCDE.

Najpierw poszkodowany, później wynik na ekranie

Jednym z najczęstszych błędów podczas nauki korzystania z pulsoksymetru jest nadmierne skupienie się na liczbach.

Instruktor pokazuje urządzenie, kursant zakłada je na palec i cała uwaga natychmiast przenosi się na wyświetlacz.

Tymczasem osoba udzielająca pierwszej pomocy powinna przede wszystkim obserwować człowieka.

W przypadku duszności należy ocenić m.in.:

• stan świadomości,
• drożność dróg oddechowych,
• obecność i jakość oddechu,
• częstość oddychania,
• widoczny wysiłek oddechowy,
• możliwość wypowiadania pełnych zdań,
• zabarwienie skóry i błon śluzowych,
• pozycję przyjmowaną przez poszkodowanego,
• ogólny stan oraz jego ewentualne pogarszanie się.

Dopiero w połączeniu z tymi informacjami odczyt SpO₂ zaczyna mieć właściwe znaczenie.

Na stronie Dla Ratownika i Medyka szerzej opisaliśmy również ocenę poszkodowanego metodą ABCDE, która pozwala uporządkować działanie podczas nagłego zdarzenia.

Jak prawidłowo używać pulsoksymetru?

Sam pomiar jest prosty, ale kilka drobnych błędów może spowodować uzyskanie niewiarygodnego wyniku.

Jeżeli sytuacja na to pozwala:

1. Poproś poszkodowanego, aby przez chwilę pozostał w spoczynku.
2. Upewnij się, że dłoń jest nieruchoma i w miarę możliwości ciepła.
3. Załóż pulsoksymetr prawidłowo na palec.
4. Poczekaj kilka lub kilkanaście sekund na ustabilizowanie wyniku.
5. Odczytaj wartość SpO₂ i tętno.
6. Porównaj uzyskany wynik z objawami i ogólnym stanem poszkodowanego.
7. Jeżeli prowadzisz tlenoterapię, regularnie wykonuj ponowną ocenę.

Nie należy reagować nerwowo na pojedyncze wskazanie pojawiające się bezpośrednio po założeniu urządzenia. Znacznie ważniejszy jest stabilny odczyt oraz obserwowany trend zmian.

Co może zafałszować wynik pulsoksymetru?

Pulsoksymetr nie jest urządzeniem nieomylnym.

Na dokładność pomiaru mogą wpływać m.in.:

• ruch dłoni lub drżenie,
• słabe krążenie obwodowe,
• zimne palce,
• bardzo niska temperatura,
• lakier do paznokci,
• sztuczne paznokcie,
• nieprawidłowe umieszczenie czujnika,
• słaba bateria urządzenia,
• niektóre zaburzenia krążenia,
• pigmentacja skóry.

ERC zwraca uwagę m.in. na możliwość niedokładnych lub niemożliwych do uzyskania pomiarów w przypadku wstrząsu, niskiej perfuzji, ruchu, wibracji, lakieru do paznokci czy skrajnych temperatur. FDA również podkreśla, że wyniku pulsoksymetru nie należy interpretować w oderwaniu od objawów klinicznych.

Dlatego bardzo ważna jest zasada:

Nie leczymy cyfry na wyświetlaczu. Oceniamy i pomagamy poszkodowanemu.

Tlenoterapia w nagłej duszności – co mówią Wytyczne ERC 2025?

W Wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji 2025 pojawiły się konkretne zalecenia dotyczące wykorzystania pulsoksymetrii oraz tlenu w pierwszej pomocy.

ERC wskazuje, że tlen powinien zostać zastosowany u osoby z trudnościami w oddychaniu i widocznymi cechami sinicy, jeżeli osoba udzielająca pomocy jest przeszkolona w stosowaniu tlenoterapii.

Do miareczkowania podawanego tlenu należy wykorzystać pulsoksymetr.

Nie oznacza to jednak, że każdej osobie zgłaszającej duszność należy automatycznie ustawić maksymalny możliwy przepływ tlenu.

Jaka saturacja jest celem podczas tlenoterapii?

Dla większości poszkodowanych docelowym zakresem jest:

SpO₂ 94–98%

Przepływ tlenu powinien zostać dostosowany tak, aby utrzymywać saturację w tym zakresie.

Nie ma potrzeby rutynowego dążenia do uzyskania wartości 100%.

ERC zaleca podawanie tlenu za pomocą odpowiedniej maski oraz następnie dostosowywanie przepływu do uzyskiwanego SpO₂.

Tlenoterapia u osoby z POChP

Szczególnej uwagi wymaga osoba z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc – POChP.

W takim przypadku zalecanym zakresem saturacji podczas tlenoterapii jest:

SpO₂ 88–92%

Oznacza to, że również tutaj nie należy bezrefleksyjnie zwiększać podaży tlenu tylko po to, aby uzyskać na pulsoksymetrze 98 czy 100%.

Tlen powinien być miareczkowany do określonego celu.

Jest jednak bardzo ważny wyjątek.

SpO₂ poniżej 88% – zagrażająca życiu hipoksemia

Jeżeli u osoby z dusznością stwierdzamy:

SpO₂ < 88%

mówimy o sytuacji, w której według Wytycznych ERC 2025 w warunkach przedszpitalnych należy zastosować tlen o wysokim przepływie.

Dotyczy to również osoby z POChP.

W przypadku zagrażającej życiu hipoksemii priorytetem jest leczenie ciężkiego niedotlenienia, a wysokiego stężenia tlenu nie należy ograniczać wyłącznie z obawy związanej z POChP.

Można więc zapamiętać:

większość poszkodowanych → 94–98%

POChP → 88–92%

SpO₂ < 88% i ciężka hipoksemia → tlen o wysokim przepływie, również przy POChP

Jak można podawać tlen?

W zależności od dostępnego wyposażenia i stanu poszkodowanego tlenoterapia może być prowadzona z wykorzystaniem różnych metod.

Wytyczne ERC 2025 w kontekście pierwszej pomocy wymieniają między innymi prostą maskę tlenową oraz maskę z systemem bezzwrotnym.

Prosta maska tlenowa

Obejmuje nos i usta poszkodowanego.

Przepływ tlenu powinien być zgodny z przeznaczeniem konkretnego sprzętu i instrukcją producenta, a następnie dostosowywany do efektu terapii oraz wartości SpO₂.

Maska z rezerwuarem

Maska z rezerwuarem i systemem bezzwrotnym umożliwia dostarczenie poszkodowanemu wysokiego stężenia tlenu.

Może znaleźć zastosowanie między innymi u osób wymagających tlenoterapii o wysokim przepływie.

Sprzęt do tlenoterapii jest również częścią zestawów ratowniczych. Przykładowo dostępny w sklepie modułowy zestaw PSP R1 – Torba O2 zawiera między innymi maski z rezerwuarem, butlę, reduktor, przewody tlenowe oraz pulsoksymetr.

Co oznacza miareczkowanie tlenu?

To termin, który podczas szkolenia warto wyjaśnić prostymi słowami.

Miareczkowanie tlenu oznacza dostosowywanie ilości podawanego tlenu do stanu poszkodowanego oraz uzyskiwanej wartości SpO₂.

Nie obowiązuje więc zasada:

„Im więcej tlenu, tym lepiej”.

Celem tlenoterapii jest zapewnienie odpowiedniego utlenowania organizmu, a nie uzyskanie za wszelką cenę liczby 100% na ekranie pulsoksymetru.

Po rozpoczęciu tlenoterapii osoba udzielająca pomocy powinna obserwować:

• wartość SpO₂,
• trend zmian saturacji,
• częstość i jakość oddechu,
• wysiłek oddechowy,
• stan świadomości,
• zabarwienie skóry,
• ogólną odpowiedź poszkodowanego na zastosowane postępowanie.

Jeżeli stan się pogarsza, sama prawidłowa wartość SpO₂ nie jest powodem do uspokojenia sytuacji.

Prosty schemat postępowania przy duszności

Dla uczestnika szkolenia można przedstawić postępowanie w bardzo prostym ciągu:

Duszność → ocena poszkodowanego → ABCDE → pomiar SpO₂ → ocena wskazań do tlenoterapii → podanie tlenu przez osobę przeszkoloną → miareczkowanie → ponowna ocena SpO₂ i stanu poszkodowanego.

Warto uczyć tego jako procesu, a nie pojedynczego pomiaru.

Poszkodowany może się poprawiać.

Może pozostawać stabilny.

Może również gwałtownie się pogorszyć.

Dlatego pierwsza ocena nigdy nie powinna być ostatnią.

Kiedy wezwać Zespół Ratownictwa Medycznego?

Pulsoksymetr i możliwość podania tlenu nie zastępują profesjonalnej pomocy medycznej.

Numer 112 lub 999 należy wybrać szczególnie wtedy, gdy występują między innymi:

• ciężka lub szybko nasilająca się duszność,
• widoczna sinica,
• zaburzenia świadomości,
• bardzo niski wynik SpO₂,
• problemy z wypowiadaniem zdań z powodu duszności,
• znaczny wysiłek oddechowy,
• gwałtowne pogarszanie się stanu,
• utrata przytomności,
• nieprawidłowy lub zanikający oddech.

Jeżeli osoba staje się nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo, należy rozpocząć postępowanie właściwe dla podejrzenia nagłego zatrzymania krążenia zgodnie z aktualnymi zasadami BLS.

Co powinien podkreślić instruktor pierwszej pomocy?

Pokazanie kursantom, jak założyć pulsoksymetr, zajmuje kilka minut.

Znacznie trudniejsze i ważniejsze jest nauczenie ich, jak nie uzależniać całego działania od jednej cyfry.

Podczas szkolenia warto więc wielokrotnie podkreślać:

Pulsoksymetr nie leczy.

Prawidłowy odczyt nie wyklucza poważnego stanu.

Tlenoterapia nie zastępuje wezwania pomocy.

Po każdej interwencji należy ponownie ocenić poszkodowanego.

Tlen powinien być podawany przez osoby przeszkolone w jego stosowaniu.

Najważniejszy jest poszkodowany, a pulsoksymetr jest tylko jednym z narzędzi pomagających go ocenić.

To właśnie taki sposób prowadzenia szkolenia przygotowuje uczestnika nie tylko do zapamiętania procedury, ale również do podejmowania właściwych decyzji w realnym zdarzeniu.

Więcej praktycznych wskazówek dotyczących sposobu prowadzenia zajęć znajdziesz również w materiale „Jak prowadzić skuteczne szkolenie z pierwszej pomocy? Zasady dobrego instruktora”.

---

Najważniejsze informacje do zapamiętania

Sytuacja	Docelowe SpO₂
Większość poszkodowanych wymagających tlenoterapii	94–98%
Osoba z POChP	88–92%
Zagrażająca życiu hipoksemia	SpO₂ <88% – tlen o wysokim przepływie

Zakresy odpowiadają zaleceniom ERC 2025 dotyczącym pierwszej pomocy.